De situatie in deze zaak is als volgt. Een Russische bank heeft een lening verstrekt aan A. Ter zekerheid van deze lening hebben C en D hun aandelen in een Nederlandse BV verpand aan de bank.

A blijft in gebreke bij het terugbetalen van de lening, waarop de Bank een gerechtelijke procedure (arbitrage) opstart in Moskou. De Russische arbiter stelt het verzuim van de schuldenaar vast en oordeelt dat de lening opeisbaar is geworden. A heeft hoger beroep ingesteld tegen deze uitspraak.

De Bank wil in de tussentijd haar rechten uit de pandovereenkomst alvast te gelde maken en verzoekt de notaris de verpande aandelen te veilen, maar deze weigert. De bank dagvaart de notaris en C en D.

In geschil is hoe de pandovereenkomst uitgelegd moet worden. In de overeenkomst was namelijk opgenomen dat de bank alleen over kan gaan tot executie van de aandelen als het verzuim van A zou zijn “evidenced by a court decision of a competent court”. De Bank voert aan dat deze clausule grammaticaal moet worden uitgelegd. De Russische arbiter was bevoegd om te oordelen over het geschil, de erkenning van de Russische arbiter was geen onderwerp van het geschil en het verzuim is door deze instantie vastgesteld. Dus waar wacht de notaris nog op?

De rechtbank komt echter tot een ander oordeel. Allereerst leest de Nederlandse (kort geding)rechter de clause van de pandakte dat deze strekt tot bescherming van de pandgevers (C en D). Het gaat hier bovendien om pandgevers die zekerheden verstrekken voor een derde, en niet voor zichzelf. Onder dergelijke omstandigheden mag niet te gemakkelijk worden vastgesteld dat er sprake is van verzuim en een grond voor uitwinning van de pandrechten. De bepaling moet daarom zo uitgelegd worden dat het moet gaan om een onherroepelijke beslissing van een competente rechter. Aangezien het hoger beroep nog loopt, concludeert de Nederlandse rechter dat niet aan die voorwaarde voldaan. Het pandrecht kan daarom niet te gelde worden gemaakt. De rechtbank ging dus voorbij aan de grammaticale uitleg.

Deze uitspraak is een typisch voorbeeld hoe het Nederlands recht verder kijkt dan enkel de letter van het document. Om geschillen als deze te voorkomen is het belangrijk om contracten goed vorm te geven en aan te sturen op een door partijen gewenste (vaak grammaticale) interpretatie. Door naast goede definities bepalingen op te nemen die aansturen op een grammaticale uitleg, kunnen onduidelijkheden als deze worden beperkt. Raadpleeg hiervoor uw advocaat.

Lees de hiervoor behandelde uitspraak hier.

Nederland moet per 26 juni 2017 een zogenaamd “UBO-register” hebben waarin alle grootaandeelhouders van Nederlandse rechtspersonen moeten zijn opgenomen. Dit register, dat volgt uit een Europees richtlijn, zou witwassen van crimineel geld en financiering van terrorisme verder tegen moeten gaan. De keerzijde is dat de privacy en de veiligheid van grootaandeelhouders en familiebedrijven in Nederland, maar ook in heel Europa, hierdoor in het geding komen.   

UBO staat voor “Ultimate Beneficial Owner” oftewel de uiteindelijk belanghebbende. Eenvoudig gezegd is de UBO de natuurlijk persoon die achter de schermen bij een vennootschap of een andere rechtspersoon, zoals een stichting administratiekantoor aan de touwtjes trekt. Van geval tot geval zal moeten worden beoordeeld of hiervan sprake is. Een indicatie voor het zijn van UBO is onder meer het hebben van een belang van meer dan 25%.

De contouren van het UBO-register in Nederland zijn al bekend gemaakt. Het wetsvoorstel is nog niet bij de Tweede Kamer ingediend. In het voorziene UBO-register zullen de (1) naam (2) geboortemaand (3) geboortejaar (4) nationaliteit (5) woonstaat (6) en de aard en omvang van het belang worden opgenomen. Dit register zal als het aan de Nederlandse regering ligt publiek toegankelijk worden.

Familiebedrijven en grootaandeelhouders vrezen voor hun persoonlijke veiligheid en die van familieleden als gegevens over hun vermogen publiekelijk bekend worden. Met deze gegevens en de gepubliceerde jaarrekeningen kan iedereen namelijk achterhalen hoeveel iemand waard is. Een zegen voor journalisten, tijdschriften zoals Quote 500 en nieuwsgierige buren.

Privacy en veiligheid achtte de regering ondergeschikt aan het hogere doel, namelijk het voorkomen van witwassen van geld en terrorismefinanciering. Kennelijk is de regering de ontvoeringen vergeten die vermogende families hebben getroffen (Heineken, Heijn, Van der Valk, Alberda Jelgersma). Familiebedrijven en grootaandeelhouders zijn daarom haastig opzoek naar manieren om aan de UBO-registratie te ontkomen.

Belangen gehouden via een Curaçaose trust-overeenkomst en een Stichting Particulier Fonds vallen in beginsel buiten de werking van het UBO-register. Voor trustkantoren die ook diensten willen verlenen aan family offices kan het instrument van de Curaçaose trust en de Stichting Particulier Fonds zich als interessant product ontwikkelen en de sector een positieve impuls geven. De omvorming van zeggenschap vanuit bijvoorbeeld een Nederlandse stichting administratiekantoor naar een Curaçaose trust vergt een samenhangende juridische en fiscale begeleiding in twee jurisdicties.

Dit artikel is gepubliceerd in de Amigoe van 7 maart 2017

Zie ook het eerder verschenen artikel over het UBO register en het centraal aandeelhoudersregister.